Zobacz:

1  Dzień przedszkolny w twórczej grupie 6- latków,

2   Interpretacja zachowań zabawowych dzieci.

3  ... proces kształcenia dzieci ze specjalnymi potrzebami  edukacyjnymi”

4   „Skarby” Scenariusze zajęć  dla dzieci 6-letnich.

5  Rola nauczyciela w dziecięcym poznawaniu świata.

6 O co pytają dzieci?

7 Rok Ekoskrzata program autorski wspomagający edukację przyrodniczą dziecka w wielkim mieście

PUBLIKACJE

ANNA MARIA KOWALSKA

ROLA NAUCZYCIELA W DZIECIĘCYM POZNANIU ŚWIATA.

     Gromadząc materiał badawczy do pracy magisterskiej pt. „O co pytają dzieci?” zastosowałam kilka narzędzi badawczych. Jednym z nich, wykorzystanym do poznania pytań dziecięcych był kwestionariusz ankiety dla rodziców oraz kwestionariusz wywiadu
z nauczycielem.

     Analiza zgromadzonego podczas badań materiału empirycznego dowiodła, że dzieci pytają niesystematycznie, zdobywając wiedzę podczas swobodnej zabawy, aktywności artystycznej, kontaktów z otoczeniem społecznym, przyrodą, techniką oraz podczas zaplanowanych przez dorosłych zajęć. Ilość pytań zadawanych przez dzieci w wieku przedszkolnym zależy
od sytuacji dydaktycznej, w której dzieci uczestniczą. Pytają, gdy je coś zaciekawi,
gdy natrafią na rzeczy, osoby czy zjawiska nowe, nieznane. Problemami dzielą się z osobami z najbliższego otoczenia, oczekując ich zaangażowania i poważnego podejścia do zaistniałej sytuacji. Często pytania odgrywają bardzo istotną rolę w inicjowaniu i podtrzymywaniu rozmów z rówieśnikami oraz z dorosłymi, zwłaszcza z rodzicami.

     Ważną rolę pełnią dorośli w procesie gromadzenia wiadomości przez dzieci. W dużej mierze to od nich zależy częstotliwość, charakter i  poznawcza wartość dziecięcych pytań. Należy stwarzać właściwe warunki sprzyjające oglądaniu, manipulowaniu, badaniu, porównywaniu. Prawdziwe, proste, interesujące odpowiedzi na pytania pobudzają dzieci
do stawiania kolejnych.

     Celem przeprowadzonych badań było ukazanie obrazu dziecięcego świata pytań. Wyniki badań dotyczące zachowań dzieci podczas różnych sytuacji dydaktyczno – wychowawczych dostarczyły wielu ciekawych spostrzeżeń i interesujących informacji.

     Aktywność dziecka może być całkowicie kierowana przez dorosłych, może być przez nich inspirowana, albo też dziecko może całkowicie swobodnie podejmować różne decyzje. Jednak najbardziej korzystne dla jego rozwoju podejście łączy wszystkie te rodzaje. Dziecko ma zapewnione wtedy różne możliwości – może uczyć się od starszych próbując ich naśladować, może korzystać z ich rad i wskazówek, może z nimi rozmawiać, dyskutować, przeciwstawiać się, wyjaśniać i prosić o wyjaśnienie.

     Dziecięce pytania są otwartą niezapisaną  księgą, z której można się dowiedzieć
co stanowi ich główny przedmiot. Jednak należy zauważyć, że występują różnice pomiędzy pytaniami kierowanymi przez dzieci do rówieśników, nauczycieli czy rodziców.

     W rozmowach pomiędzy dziećmi najczęściej pojawiają się pytania dotyczące wykonywanych czynności, zabaw, przeczuć i emocji. Duże znaczenie dla dziecka ma wybór osoby, do której skieruje swój problem. Dzieci obserwują się nawzajem i mniej lub bardziej świadomie wybierają lidera, przeważnie tej samej płci. Staje się on głównym doradcą
w godzinach pobytu w przedszkolu.

     Pytania stawiane nauczycielom mają najczęściej postać próśb o udzielenie instrukcji
czy pozwolenie na udział w zabawie; wzięcie jakiejś zabawki bądź udanie się do toalety. Nauczyciel jest ponadto informatorem łączącym dziecko ze światem dorosłych. Określa czas posiłków, rodzaj zajęć oraz ich miejsce.

     Dzieci częściej formułują pytania samorzutne zwracając się do rówieśników niż do nauczycieli. Przypuszczalnie jest to wynikiem złego podejścia nauczycieli do dzieci. Uczestniczący w wywiadzie nauczyciele przyznali, że pełnią swoje role pomocnika i doradcy wtedy, gdy im się chce, gdy nie są zmęczeni lub przeprowadzili już zaplanowane zajęcia
i znają odpowiedź.

     Nauczyciele niechętnie i nie zawsze odpowiadają na wszystkie pytania dzieci. Prawdopodobnie części zadawanych przez dzieci pytań w ogóle nie zauważają. Dowodem tego jest fakt, że w wywiadzie określając częstotliwość występowania pytań podczas zajęć gimnastycznych uznali ją za zerową, a już w kolejnym pytaniu wyróżnili ponad
10 wypowiedzi pytajnych stawianych przez dzieci podczas ćwiczeń.

     Brak życzliwego podejścia do problematyki pytań rzuca cień na zaangażowanie nauczycieli w proces wychowawczy dzieci. Nie znając lub nie analizując dziecięcych rozterek dużo trudniej będzie pedagogom organizować zajęcia zaspokajające potrzeby poznawcze dzieci 5 i 6 letnich.

     Dla rodziców z kolei pytania ich dzieci są czymś naturalnym, swobodnie wplecionym
w codzienne życie. Pomimo, iż potwierdzają występowanie dużej ilości pytań
i niekiedy ich uciążliwość traktują je z uśmiechem i chętnie udzielają na nie odpowiedzi. Należy przypuszczać, że rodzice dokładnie znają poznawcze potrzeby swoich dzieci. Lepiej orientują się w dziecięcych zainteresowaniach i problemach.

     Zwracam się zatem z apelem do nauczycieli, aby zechcieli chociaż jeden dzień swojej pracy szczególnie poświęcić analizie pytań swoich wychowanków. Być może umożliwi to lepsze zrozumienie dziecięcych małych-dużych problemów.

     O co zatem pytają dzieci? Ogólnie rzec by można, że pytają
o wszystko, ale nauczone doświadczeniem starannie dobierają źródło informacji. Zatem pytanie „O co pytają dzieci?” pozostaje nadal pytaniem otwartym.

Anna Maria Kowalska

PM nr 97 „Dziecięcy Sad” w Łodzi