|
Zobacz: |
|
PUBLIKACJE ,,Przyczyny i sposoby różnicowania procesu kształcenia dzieci ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi” Już w pierwszym dniu nauki szkolnej wita uczniów ich nauczyciel. Osoba, która pragnie dotrzymać kroku rozwojowi dzieci. Od jego osobowości i samodzielności uzależnione są zajęcia, na których każdego dnia doświadcza z uczniami czy wychowankami, różnych dziedzin wiedzy i sytuacji życiowych. Uczniowie przebywają w szkole bardzo dużo czasu. Przechodzą w tym okresie szereg zmian, tym zmianom podlega również ich nauczyciel. W klasie pierwszej jego zadanie polega na zastępowaniu rodziców- uczeniu samodzielności. Pod koniec drogi szkolnej ucznia ich nauczyciel to specjalista w kilku dziedzinach wiedzy. Jego rola polega na występowaniu wobec nich z pozycji starszego przyjaciela. Bardzo właściwie ocenił prace nauczyciela Rudolf Steiner. Mówi o tym Frans Carlgren w książce " Wychowanie do wolności..." "... musi to być bliskość duszy przejawiająca się we wspólnym przeżywaniu, wspólnych radościach i troskach." Nauczyciel wiedzie swego ucznia jako przewodnik ku światu we wspólnych działaniach edukacyjnych, rozmowach, wycieczkach. Wspólnie pokonuje trudności i przeżywa radości. Jego osobowość, kwalifikacje, styl działania, obraz ucznia stanowią o wyborze drogi pedagogicznej. Zwłaszcza nastręcza to wiele trudności w sytuacji pracy z dziećmi o specjalnych potrzebach edukacyjnych. Uczniowie ci, to dzieci niepełnosprawne z różnych przyczyn: dysfunkcji fizycznych, somatycznych, psychicznych i społecznych. Inaczej uczy się dziecko nie słyszące niż niewidome, inaczej oddziałuje się wychowawczo na jednostkę nadpobudliwą, agresywną niż na jednostkę apatyczną, wyizolowaną, bezkontaktową, autystyczną. Wszelkie zabiegi pedagogiczne maja na celu ułatwić osobie niepełnosprawnej nabycie określonych wiadomości, umiejętności współżycie z innymi i pełnienia ról. Nauczanie i wychowanie dzieci niepełnosprawnych dokonuje się poprzez uaktywnienie, rozbudzenie potrzeb, systematyczne usprawnienie i kompensowanie. Świadomość roli narzuca nauczycielowi przemyślenie stylu działania i modelu nauczania. Style stanowią koncepcję nauczania. Są to różne perspektywy patrzenia na swoją pracę. W stylu kierowniczym nauczyciel przyjmuje role aktywnego szefa, robiącego najlepszy użytek ze swoich umiejętności i metod. Nauczanie staje się efektywne a opracowane materiały programowe staranne. W stylu terapeutycznym nauczyciel charakteryzuje się empatią. Wspomaga rozwój osobniczy indywidualnych uczniów. Nakierowany na rozwój osobowości. I wreszcie styl wyzwalający, w którym nauczyciel staje się oswobodzicielem, inżynierem osobowości uczniów. Znajomość rozmaitych stylów nauczania daje władzę dokonywania wyboru sposobu nauczania, który umożliwi osiągnięcie najważniejszych celów. Pozwoli zastanowić się jak wykonuje się pracę. Każdy styl ma zalety i właściwości, które czynią go przydatnym i odpowiednim w określonych sytuacjach dydaktycznych, a w pewnych przypadkach daje mu wyższość moralną nad pozostałymi. Aby ocenić ich przydatność w pracy z dziećmi ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi należy bliżej zanalizować ich właściwości. Styl kierowniczy to uważne działanie na planie, ewaluacja, przebudowanie planu i ponowne nauczanie. Planowanie, wcielanie w życie, ocenianie efektów, wprowadzanie poprawek. Nauczyciele - kierownicy decydują, co uczniowie maja zrobić, kiedy, w jakim czasie i jakie przyjąć kryteria jakości pracy. Właściwości tego stylu to : kategorie czasu poświęconego na naukę materiału, wskazówki naprowadzające, korygująca informacja zwrotna, wzmocnienie. Sposobność nauczenia się stworzona uczniowi by mógł przyswoić sobie to co jest nauczane. Umiejętności charakteryzujące styl kierowniczy służą przetransportowaniu dobrze sprecyzowanej wiedzy ze źródła ( podręcznika, materiałów, dydaktycznych, słów nauczyciela) do miejsca przeznaczenia ( uczniowskich umysłów ). Nauczyciel korzysta z określonych umiejętności organizacyjnych i menedżerskich, żeby przekazać uczniom określone fakty, pojęcia, umiejętności i koncepcje tak, aby z jak największym prawdopodobieństwem opanowali je. Uwaga jest skupiona na efektywności nauczycieli. To oni zarządzają materiałem nauczania i czynnościami ucznia. Styl kierowniczy wydaje się nam skuteczny, gdyż dopasowany jest doskonale do współczesnych warunków nauczania. Siła tego stylu bierze się z jego związków ze strukturą oświaty klasy wypełnione gromadą uczniów ; odpowiedzialność za wyniki ; sprawdziany i oceny ; kolejne klasy i cenzurki ; uprawnienia do nauczania tylko określonej kategorii uczniów i określonych przedmiotów. W odniesieniu do dzieci niepełnosprawnych pozwoli wyuczyć konkretnych zachowań i nabyć wiedzę, którą muszą osiągnąć by radzić sobie w życiu, być jak najbardziej samodzielnymi. Gdy nabycie danej wiedzy staje się koniecznością np. nauka języka migowego, alfabet Breila, wyznaczenie sobie przez nauczyciela ściśle określonych zadań podpartych sprawdzonymi metodami przyniesie pożądane efekty. Gdy celem nauczania jest wyposażenie ucznia w potencjał umożliwiający stanie się człowiekiem zdolnym do samookreślenia poprzez świadomie dokonywane wybory mamy do czynienia ze stylem terapeutycznym. Styl ten przydaje się z dziećmi, których odbiór rzeczywistości jest gorzej rozwinięty, ale służy również zwykłemu nauczaniu w zwykłych warunkach. Nauczyciel terapeuta przyjmuje odpowiedzialność za pomaganie uczniowi w dokonywaniu wyborów wiedzy i umiejętnym posługiwaniu się nią. Nauczyciel pomaga i towarzyszy uczniowi w uczeniu się, które uczeń sam wybrał. Ukształtowana zdrowa osobowość pozwala uczniom planować, wybierać i działać w sposób, który służy osiąganiu duchowej i umysłowej dojrzałości. Gdy uczeniu towarzyszy osobiste zaangażowanie człowiek całym sobą uczestniczy w zdarzeniu dydaktycznym. Ostatni z opisanych stylów wysuwa materiał na pierwsze miejsce. Styl wyzwalający nie zadawala się zwykłym przyswajaniem wiadomości i umiejętności. Przyswajanie ma odbywać się w sposób właściwy rodzajowi przyswajanej wiedzy. Nie tylko natura materiału wpływa na manierę nauczania, ale także stopień skomplikowania materiału. Styl wyzwalający kładzie nacisk na wyrafinowanie materiału nauczania. Gdy przekazujemy materiał jakiegoś przedmiotu uczniom, przekazujemy im sposób obchodzenia się z nim. Nic bardziej nie niszczy stylu wyzwalającego jak apelowanie do uczniów by wyróżniali się manierą, której nie przejawia nauczyciel. Przy jednych okazjach można być nauczycielem menadżerem, przy innych terapeutą, przy innych jeszcze nauczycielem wyzwalającym uczniowskie umysły. Gorsi uczniowie nauczani są stylem terapeutycznym; pozwala się im decydować, czego się uczyć, bo nie udało nam się do tej pory skłonić ich do uczenia czegokolwiek innego. Przeciętnych uczniów naucza się stylem kierowniczym, żeby mogli opanować tzw. podstawowe kompetencje. Najlepszych zachęca się do poważnego zgłębiania wielu dziedzin wiedzy. Uczniowie mogą wówczas utknąć na dobre w przypisanej kategorii. Integracja trzech stylów wymaga rozpoznania konkretnej sytuacji i zachowania subtelnej równowagi między wartościami nauczyciela, zamiarem i działaniami. Dobry nauczyciel powinien władać wszystkimi trzema stylami. Za stylem wyzwalającym przemawia jego sędziwy wiek, kompleksowość. Żeby nauczać skutecznie szkolnictwu w dzisiejszym kształcie potrzebne są style kierowniczy i terapeutyczny. Oba dają perspektywę i metody umożliwiające nauczanie efektywne i etyczne w skomplikowanych i ogromnie zróżnicowanych klasach współczesnej szkoły. Styl kierowniczy wymaga od nauczyciela umiejętności metodycznych. Z perspektywy terapeutycznej należy wyposażyć uczniów w zdolność i zdecydowanie by posługiwali się przyswojoną wiedzą, interpretowali ją, samodzielnie wzbogacali. Żaden styl nauczania nie powinien zyskać monopolu pod pozorem, że dobrze pasuje do naszych czasów, że sprawdza się w naszej klasie. W stylu kierowniczym obecnie widzimy w nauczycielu kogoś więcej niż menadżera, bo także lidera, przewodnika, trenera, specjalistę, który wyjaśnia trudniejszy materiał. Jego sens to wyrabianie kompetencji składających się na rolę obywatela, pracownika, rodzica. Styl terapeutyczny nastawiony na wszystkich uczniów, na wspierania całościowego rozwoju dziecka i uformowanie wiary ucznia w siebie i szacunku dla siebie. W stylu wspierającym nauczyciel troszczy się o charakter i jakość związków między sobą a uczniami. Nauczyciel jest inicjatorem, który ma wprowadzić uczniów w dyscyplinie wiedzy. Uczniowie uczą się myśleć i działać. Ważne jest by nauczyciel podejmował świadomą przemyślaną decyzję, jakim chce być nauczycielem i obserwował, jakim jest nauczycielem, gdy podąża do swego ideału. Przyjrzę się obecnie instrumentom nauczania. Model dydaktyczny ma dwie strony. Jest konstrukcją regulującą postępowanie nauczyciela i jest schematem pewnego typu procesu uczenia się. Nauczyciel naucza według danego modelu mając na uwadze dwa rodzaje efektów : opanowanie przez uczniów materiału nauczania i przyswojenie przez uczniów modelu jako świadomego i samodzielnego sposobu uczenia się w przyszłości. Model to metoda, strategia. W literaturze pedagogicznej pogrupowano je w cztery rodziny: społeczną, procesualno - poznawczą, osobowościową i behawioralną. Na akt uczenia się składa się materiał, proces i klimat społeczny. Najlepsze modele nauczania są elastyczne, można przystosować je do rozmaitych przedmiotów i uczniów. Modele nauczania różnią się dostatecznie by przynosić zróżnicowane efekty. Uczniowie zaś różnią się w swoich reakcjach na daną metodę nauczania. Większość modeli nadaje się dla uczniów w każdym wieku. Wśród modeli procesualno - poznawczych opartych na logicznym dochodzeniu do definicji pojęcia znamy: - model myślenia indukcyjnego ( klasyfikowania ); - przyswajania pojęć; - badania naukowego; - myślenia naukowego; - rozwoju poznawczej organizującej zapowiedzi; - pamięciowy. Są one ukierunkowane na zdolności umysłowe. Pomagają uczniom posługiwać się informacjami otrzymanymi dzięki doświadczeniu bezpośredniemu lub ze źródeł pośrednich. Modele procesualne dostarczają uczniom możliwości opanowania takich dyscyplin jak: język, matematyka, nauki przyrodnicze, społeczne. Grupa modeli społecznych opartych na społecznym charakterze uczenia się to : - model badań grupowych; - model badań społecznych; - model badań prawniczych; - laboratoryjny; - odgrywanie ról; - pozytywnej współzależności; - ustrukturowanych badań społecznych. Modele społeczne stwarzają wspólnotę ludzi uczących się, pomagają nauczyć się jak kształtować proces uczenia się dzięki kontaktom z innymi osobami. Wymienione modele nadają się do nauczania wszystkich przedmiotów i uczniów w każdym wieku. Uczniowie ćwiczą wiele umiejętności, które przydadzą im się jako członkom rodziny, obywatelom i pracownikom. Autorzy książki " Przykłady modeli uczenia się i nauczania" twierdzą, że: "... wyposażając uczniów w te modele uczenia się, dajemy im cenny dar na całe życie." W grupie modeli osobowościowych istnieją: - model nauczania pośredniego; - trening wrażliwości; - sesji klasowych; - samorealizacji; - systemów pojęciowych. Mają tak kształtować naukę by uczniowie lepiej poznali samych siebie, zyskali niezależność. Kładzie się nacisk na niepowtarzalność każdego człowieka. Mają wzbudzić w uczniach poczucie własnej wartości. Modele behawioralne opierają się na wzbudzaniu procesów twórczych, redukują lęki, pomagają w nauce czytania i liczenia, relaksacji. Oto sześć ich rodzajów : - uczenia się społecznego; - uczenia się zupełnego; - nauczania programowanego; - symulacji; - nauczania bezpośredniego; - redukcji lęków. Sprawdzano rezultaty zastosowania w nauczaniu specjalnym - były zaskakujące. Techniki behawioralne nadają się dla uczniów w każdym wieku i do różnych celów pedagogicznych. Im więcej modeli nauczania zna nauczyciel, tym szersze ma możliwości zaplanowania procesu uczenia się swych wychowanków. Należy podkreślić rolę niektórych ze stylów jaką mogą odegrać w klasach integracyjnych. Myślę tu przede wszystkim o modelu uczenia się we współpracy z kolektywem oraz o modelu synektycznym. Model synektyczny bogaty jest w wartości dydaktyczne jak i wychowawcze. Dzieci zdobywają wyższą samoocenę, śmiałość intelektualną. W grupach synektycznych dzieci lepiej rozumieją się i czują. Metody synektyczne nadają się do stosowania na lekcjach wszystkich przedmiotów. W modelu uczenia się we współpracy, uczniowie także najniższych klas, mogą uczyć się współdziałania. Współpraca wzmaga pozytywne uczucia wobec partnerów, dzieci uczą się jeden od drugiego. Wzrasta samoocena. Korzystną cechą uczenia się we współpracy jest to, że szybkie postępy czynią słabi uczniowie. Wychowawcze znaczenie grupy modeli społecznych to : umiejętność wczuwania się w myślenie i uczucia innych, szacunek dla odmienności. Ważna to wartość w edukacji dzieci ze specjalnymi potrzebami. Z analizy wszystkich poznanych modeli uczenia się i nauczania dla celów edukacji specjalnej, szczególne znaczenie należy przypisać modelom behawioralnym, gdzie istnieje wykorzystanie informacji zwrotnych, niezależność w roli ucznia, zdolność samodzielnego uczenia się. Każdy rodzaj uczenia się wymaga spełnienia określonych warunków między innymi wprowadzenia w życie odpowiedniego modelu nauczania. Planowanie nauczania wymaga od nauczyciela znajomości możliwości rozwoju intelektualnego uczniów. Stąd już prosta droga do wyboru modelu nauczania. Przeczytane lektury pozwoliły mi na wyciągnięcie wniosków do pracy z dziećmi ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi. Tylko wielość stylów pracy i modeli nauczania da pożądane efekty wychowawcze i dydaktyczne. Tworzenie grup integracyjnych zmusza nas - nauczycieli do wyzwolenia wśród uczniów umiejętności współpracy i szacunku dla odmienności. Wiele z opisanych modeli daje nam takie możliwości.
JADWIGA KWIATKOWSKA-PRZEDSZKOLE MIEJSKIE NR 231 BIBLIOGRAFIA 1.Joyce B. Calhoun E. Hopkins D. Przykłady modeli uczenia się i nauczania, Warszawa 1999 , WSIP 2. Fenstermacher G.D. Soltis J.F. Style nauczania, Warszawa 2000 , WSIP 3. Carlgren F. Wychowanie do wolności Pedagogika Rudolfa Steinera, Gdynia 1993 , Wydawnictwo Genesis 4. Sowa J. Pedagogika specjalna w zarysie, Rzeszów 1997 , Wydawnictwo Oświatowe |
|
|
